इलेक्ट्रॉनिक्सच्या विद्यार्थ्यांसाठी सायबर सुरक्षिततेवर विशेष मार्गदर्शन

रत्नागिरी : मोबाईल, सोशल मीडिया आणि ऑनलाईन गेमिंगच्या वाढत्या वापराच्या पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांमध्ये सायबर सुरक्षिततेविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी अभ्यंकर-कुलकर्णी कनिष्ठ महाविद्यालयातील इयत्ता अकरावी व बारावीच्या एमसीव्हीसी इलेक्ट्रॉनिक्स टेक्नॉलॉजी विभागाच्या वतीने ०९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी विशेष मार्गदर्शनपर लेक्चर आयोजित करण्यात आले. सायबर सुरक्षिततेसारख्या महत्त्वपूर्ण विषयाची शास्त्रशुद्ध माहिती विद्यार्थ्यांना तज्ज्ञ व्यक्तीकडून मिळावी आणि प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे त्यांना सायबर गुन्ह्यांविषयी समज विकसित करता यावी, या उद्देशाने सायबर क्राईम जनजागृती मार्गदर्शक, सायबर क्राईम इन्व्हेस्टिगेटर व आयटी व्यावसायिक डॉ. अक्षय फाटक यांना आमंत्रित करण्यात आले होते.

इयत्ता अकरावीतील डिजिटल इलेक्ट्रॉनिक्स आणि बारावीतील कम्प्युटर हार्डवेअर अँड नेटवर्किंग या विषयांचा आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञानाशी असलेला संबंध स्पष्ट करत डॉ. फाटक यांनी तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीसोबत वाढणाऱ्या सायबर गुन्ह्यांच्या आव्हानांची माहिती दिली. अभ्यासक्रमातील तांत्रिक ज्ञानाचा प्रत्यक्ष जीवनातील सुरक्षिततेशी संबंध जोडणे, हा या उपक्रमामागील प्रमुख उद्देश होता.

विद्यार्थ्यांच्या वयोगटाचा आणि त्यांच्या दैनंदिन अनुभवांचा विचार करून त्यांनी प्रत्यक्ष घटनांची उदाहरणे तसेच हाताळलेल्या प्रकरणांचे दाखले दिले. सायबर गुन्हे कसे घडतात, गुन्हेगार कोणत्या पद्धतींचा वापर करतात, त्यामागील मानसिकता काय असते आणि अशा गुन्ह्यांपासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे, याविषयी त्यांनी सोप्या व संवादात्मक पद्धतीने मार्गदर्शन केले.

विद्यार्थ्यांच्या मोबाईल वापराच्या सवयींचा विचार करून त्यांनी स्क्रीन टाइम, सोशल मीडिया आणि ऑनलाईन गेमिंगदरम्यान विविध ॲप्सना दिलेल्या अनावश्यक परवानग्यांमुळे वैयक्तिक माहितीच्या गोपनीयतेला निर्माण होणाऱ्या संभाव्य धोक्यांकडे लक्ष वेधले. मोबाईलमधील वैयक्तिक माहिती, फोटो, संपर्क क्रमांक आणि इतर डेटाची सुरक्षितता राखण्याचे महत्त्वही त्यांनी स्पष्ट केले.

WhatsApp वरील टू-स्टेप व्हेरिफिकेशन, Instagram अकाउंटची सुरक्षितता, पासवर्ड व डेटा संरक्षण, तसेच आधार कार्डाच्या प्रती इतरत्र देताना घ्यावयाची काळजी अशा विविध तांत्रिक बाबींवर त्यांनी मार्गदर्शन केले. याशिवाय CIBIL Report, Sanchar Saathi, VirusTotal आणि StopNCII.org यांसारख्या सेवा व संकेतस्थळांची माहिती दिली. सायबर गुन्ह्यांची तक्रार करण्यासाठी cybercrime.gov.in या पोर्टलचा आणि सायबर आर्थिक फसवणुकीसाठी १९३० या हेल्पलाइन क्रमांकाचाही परिचय करून दिला.

या उपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे सायबर सुरक्षिततेचा विषय केवळ सैद्धांतिक स्वरूपात न मांडता, प्रत्यक्ष जीवनातील उदाहरणे, उपयुक्त डिजिटल साधने आणि सुरक्षिततेच्या उपायांद्वारे समजावून सांगण्यात आला. विद्यार्थ्यांच्या वयाशी आणि अनुभवांशी जुळवून घेत डॉ. फाटक यांनी साधलेल्या संवादाला विद्यार्थ्यांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला.

या विशेष मार्गदर्शन सत्राची सुरुवात व सूत्रसंचालन इलेक्ट्रॉनिक्स टेक्नॉलॉजी विभागाचे शिक्षक श्री. योगेशानंद हळबे यांनी केले. यावेळी शिक्षिका सौ. प्रियांका खंडकर तसेच विभागातील ज्येष्ठ शिक्षक श्री. सुनील बांदेकर उपस्थित होते. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या अभ्यासक्रमाशी संबंधित आधुनिक तंत्रज्ञानाचे व्यावहारिक ज्ञान मिळावे आणि दैनंदिन डिजिटल व्यवहारांमध्ये सुरक्षिततेचे भान निर्माण व्हावे, या दृष्टीने विभागाने हा उपक्रम आयोजित केला.

तंत्रज्ञानाचा वापर करताना केवळ त्याच्या सुविधांचा लाभ न घेता, संभाव्य धोके ओळखणे, वैयक्तिक माहितीचे संरक्षण करणे आणि डिजिटल जगात सतर्क व जबाबदार राहणे आवश्यक आहे, हा महत्त्वपूर्ण संदेश या मार्गदर्शन सत्रातून विद्यार्थ्यांना मिळाला.